Köpekbalığı Yüzgeci Çorbası, Jaws'ın Sonu Mu Olacak?

Büyük Camgöz (Cetorhinus maximus) Dünya Doğa Koruma Birliği'nin nesli tükenmekte olan canlılar listesinde. (Görsel: Alan James/ NPL)

Dünya Doğa Koruma Birliği (International Union for Conservation of Nature/IUCN) tarafından 64 açık okyanus köpekbalığı ve vatoz türü üzerinde yapılan çalışma, özellikle aşırı avlanma sebebiyle okyanus köpekbalıkları ve vatoz türlerinin %32’sinin neslinin tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.

Üstelik bu tehdidi yaratan en temel sebep ne ekolojik kirlilik ne de doğal seleksiyon; kontrolsüz avlanma! Özellikle kılıç balığı ve tuna balıkçılığı esnasında avlanan okyanus köpekbalıklarının avlanma oranlarına bakıldığında, durumun kazara ağa takılmayla açıklanamayacak kadar “kasıtlı” olduğu anlaşılıyor. Birçok köpekbalığı ve vatoz türünü tükenme tehlikesiyle karşı karşıya bırakan temel sebepler Asya mutfağının pek “leziz ve kıymetli” köpekbalığı yüzgeci çorbası ile köpekbalığı etine artan talep. Bu talebi karşılamak için yüzgeçleri kesilen köpekbalıklarının o halde yeniden denize atıldıkları ve bu sürece “yüzgeçleme/finning” adı verildiği belirtiliyor.

Mako Köpekbalığı (Isurus oxyrinchus). (Görsel: Jeremy Stafford-Deitsch)

Bangkok Chinatown bölgesinde bir şef, köpekbalığı yüzgeci çorbası servis ederken. (Görsel: Kevin Foy/Rex Features)

Fildişi Sahili'nde bir balıkçı köpekbalığının yüzgecini keserken. Guardian Gazetesi yüzgeçlerin kurutularak kilosu 32.000 Afrika Frankından (yaklaşık 105 TL) Senagal ve de Guyalılar tarafından Asyalılara satıldığını belirtiyor. (Görsel: Kambou Sia/AFP)

Sahile vuran ölü köpekbalıkları. (Görsel: Stringer/Reuters)

IUCN Köpekbalığı Uzman Grubu raporuna göre; Dev Çekiçbaş (Sphyrna mokarran), Çekiç Balığı (Sphyrna lewini) ve Şeytan Vatozu (Mobula mobular) tehlikedeki türler arasında yer alırken; bir diğer Çekiç Balığı türü (Sphyrna zygaena), Büyük Beyaz Köpekbalığı (Carcharodon carcharias), Beyaz Uçlu Köpekbalığı (Carcharhinus longimanus) ise nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türler arasında gösteriliyor.

IUCN Köpekbalığı Uzman Grubu açıklamasında, yüzgeçleme yasakları her ne kadar uluslararası sulara uyarlansa da, uygulama standartlarının esnekliği sebebiyle pek de başarılı olamadığını belirtiyor. Artan tehdide rağmen okyanus köpekbalıkları açık denizlerde tamemen korumasız. Bu duruma okyanus köpekbalıklarının olgunlaşma sürelerinin diğer türlere göre uzun olması sebebiyle avlanmaya hassasiyetlerinin yüksek oluşu ve göçlerinin uzunluğu da eklenince, koordine olmuş, uluslararası koruma planlarının devreye sokulmasında geç bile kalındığı belirtiliyor.

Birçoğumuzun Jaws olarak tanıdığı Büyük Beyaz Köpekbalığı'nın da nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya (Görsel: Jeremy Stafford-Deitsch)

Dev Çekiçbaş (Sphyrna mokarran). (Görsel: Simon Rogerson)